Türkiye, 33,5 milyon ton yıllık tüketimi ile dünyanın en büyük hurda demir-çelik ithalatçısı konumunda. Bu rakamın 9,2 milyon tonu iç piyasadan toplanıyor, kalanı ABD ve Avrupa’dan ithal ediliyor. İç hurda toplama oranının düşüklüğü; ayrıştırma standardı, lisanslı tesis sayısı, mevzuat uygulama disiplini ve nihai müşterinin bilinç düzeyiyle doğrudan ilgili. Bu sektör analizi; 2872 sayılı Çevre Kanunu, EÇBS sistemi, İYA Yönetimi Yönetmeliği, karbon ayak izi raporlaması, yeşil yıkım uygulamaları ve sürdürülebilirlik beyanı arasındaki bağlantıyı somut sayılarla anlatır.
İçindekiler
- Türkiye metal geri dönüşüm pazarı 2026
- Çevre lisansı ve mevzuat
- EÇBS Entegre Çevre Bilgi Sistemi
- Atık türlerine göre dönüşüm prosesleri
- İnşaat ve yıkım atıkları (İYA) yönetimi
- Karbon ayak izi ve sürdürülebilirlik
- Sıfır atık entegrasyonu
- Geri kazanım oranlarımız ve metrik raporlama
- Müşteri sürdürülebilirlik beyanı
- Yeşil yıkım kavramı
- SSS
Türkiye metal geri dönüşüm pazarı 2026
Türkiye Çelik Üreticileri Derneği 2026 ilk çeyrek verilerine göre:
| Gösterge | 2024 | 2025 | 2026 T1 |
|---|---|---|---|
| Ham çelik üretimi (milyon ton) | 33,7 | 36,9 | 9,8 |
| Hurda tüketimi (milyon ton) | 31,2 | 33,5 | 9,1 |
| İç piyasa hurda toplama | 8,7 | 9,2 | 2,4 |
| Hurda ithalatı | 22,5 | 24,3 | 6,7 |
| Geri kazanılan metal oranı | %74 | %76 | %77 |
İç piyasa toplama oranını yükseltmek; daha düşük döviz çıkışı, daha düşük karbon ayak izi ve daha kısa tedarik zinciri anlamına gelir. Bu hedef için lisanslı hurda alımı operasyonlarının tabana yayılması kritik. 2026 İstanbul hurda fiyatları rehberi yazımızda iç piyasa fiyat dinamiklerini ayrıntılandırdık.
Çevre lisansı ve atık yönetimi mevzuatı (2872 sayılı)
Türkiye geri dönüşüm sektörünü düzenleyen temel mevzuat:
- 2872 sayılı Çevre Kanunu: ana çerçeve
- Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 02.04.2015)
- Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
- Atık Çerçeve Yönetmeliği
- Hafriyat Toprağı ve İnşaat-Yıkım Atıkları Yönetimi Yönetmeliği
- Sıfır Atık Yönetmeliği (RG 12.07.2019)
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (yıkım kaynaklı atıklar)
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı geri dönüşüm mevzuatı yazımızda her bir mevzuatın ilgili maddelerini ve uygulama notlarını paylaştık.
Çevre lisansı türleri: geçici lisans (1 yıl), çevre lisansı (5 yıl), entegre çevre lisansı. Lisanslı firma listesi Bakanlık portalında halka açıktır.
EÇBS (Entegre Çevre Bilgi Sistemi) kayıt
EÇBS, atık zincirini elektronik olarak izleyen tek noktalı sistemdir. Sisteme dahil olması zorunlu paydaşlar:
- Atık üreticisi (yıkım, fabrika söküm, inşaat firmaları)
- Atık taşıyıcı (UATF lisanslı nakliye firmaları)
- Geçici depolama tesisi
- Geri kazanım tesisi (lisanslı)
- Bertaraf tesisi (lisanslı düzenli depolama, yakma)
Sisteme kayıt olmayan üreticinin atık beyanı geçersiz sayılır ve yıkım/söküm ruhsatı askıya alınır. Ardasan EÇBS kayıt numarası ile çalışır; her bina yıkımı ve fabrika söküm operasyonumuzda atık beyanı sistem üzerinden müşteri firmaya yansıtılır.
Atık türlerine göre dönüşüm prosesleri
| Atık | Toplama | Ayrıştırma | Geri kazanım | Çıktı |
|---|---|---|---|---|
| Demir hurda | Manyetik kepçe | Boyut sınıfı | Ergitme (EAF) | Ham çelik |
| Bakır | El + magnetik elek | Saflık testi | Rafinasyon | Katot bakır |
| Alüminyum | Eddy current | Profil/döküm | Ergitme | Ingot |
| Beton | Kırma | Tane boyutu | Agrega | RCA agrega |
| Cam | Renk ayrıştırma | Cullet | Eritme | Yeni cam |
| Plastik | Manuel + IR sensör | Polimer tipi | Granül | İkincil HDPE |
Her atık kategorisinin proses verimi farklıdır. Beton kırma sonrası elde edilen RCA (Recycled Concrete Aggregate) yeni betonda %30 ikame edilebilir; bu oran TS EN 12620 standardına bağlıdır.
İnşaat ve yıkım atıkları (İYA) yönetimi
İYA bileşimi ortalama (5 katlı 1500 m² yapı):
- Beton ve briket: %72
- Tuğla: %8
- Demir donatı: %4
- Ahşap: %3
- Plastik, kablo: %2
- Cam: %1
- Karışık/tehlikeli (asbest dahil): %1
- Toprak/moloz karışım: %9
İnşaat ve yıkım atıklarının değerlendirilmesi yazımızda bu bileşenlerin her birinin ayrı geri kazanım rotasını anlattık. Profesyonel söküm firması ayrıştırma oranını %85 ve üzerine çıkarır; gelişigüzel yıkımda bu oran %35 altında kalır.
Hafriyatı bir parça olarak yöneten hafriyat hizmetimiz, İYA atıklarının lisanslı saha rotasyonunu organize eder. Beylikdüzü kentsel dönüşüm sahası operasyonlarımızda saha çıkışı atık ayrıştırma kayıtları aylık raporlanır.
Karbon ayak izi ve sürdürülebilirlik raporlaması
Geri dönüşümün karbon faydası:
| Malzeme | Birincil üretim CO₂ (ton/ton) | İkincil (geri dönüşüm) CO₂ (ton/ton) | Tasarruf |
|---|---|---|---|
| Çelik | 2,1 | 0,4 | 1,7 ton CO₂ |
| Alüminyum | 11,5 | 0,7 | 10,8 ton CO₂ |
| Bakır | 4,6 | 0,3 | 4,3 ton CO₂ |
| Kağıt | 1,8 | 0,7 | 1,1 ton CO₂ |
| Cam | 0,9 | 0,4 | 0,5 ton CO₂ |
Bir tipik 1500 m² apartman yıkımından çıkan 50 ton demir hurdasının geri kazanımı yaklaşık 85 ton CO₂ tasarrufu sağlar. Bu rakam GHG Protocol Scope 3 raporlaması için yatırımcının sürdürülebilirlik raporuna eklenir. Ardasan, projelerinde müşteriye karbon tasarruf sertifikası düzenler.
Sıfır atık projesi entegrasyonu
Sıfır Atık Belgesi 3 seviye: temel, gümüş, altın. Yıkım/söküm firmaları için belge alma yolu:
- Saha içi atık ayrıştırma noktaları (en az 5 kategori)
- Geçici depolama alanı (kapalı, levhalanmış)
- EÇBS üzerinden aylık atık beyanı
- Lisanslı geri kazanım firmaları ile yıllık sözleşme
- Personel eğitimi ve farkındalık programı
- Yıllık değerlendirme raporu
Belge süresi 5 yıl, yenilenebilir. Devlet ihalelerinde ve LEED sertifikalı proje müşterilerinde Sıfır Atık Belgesi giderek artan oranda zorunlu hale geliyor.
Geri kazanım oranlarımız ve metrik raporlama
Ardasan’ın son 12 ay metrikleri:
- Toplam işlenen atık: 48.500 ton
- Geri kazanılan demir-çelik: 12.700 ton (%26 toplam, %95 demir bileşen)
- Geri kazanılan renkli metal: 850 ton
- Geri kazanılan beton/agrega: 28.400 ton (%58 toplam)
- Düzenli depolamaya gönderilen: 6.550 ton (%13,5)
- Geri kazanım oranı (toplam): %86,5
- CO₂ tasarrufu (tahmini): 31.200 ton
Bu metrikler aylık olarak EÇBS sistemine bildirilir ve müşteri talep ederse proje bazında ayrı raporlanır.
Müşterinin sürdürülebilirlik beyanına etkisi
Tüzel müşteriler için Ardasan’ın sunduğu beyan paketi:
- Atık miktarı ve kategori dağılımı
- Geri kazanım oranı (Recycle Rate)
- CO₂ tasarrufu (ton CO₂eq)
- Lisans ve sertifika kopyaları
- UATF formları (taşıma izleme)
- Geri kazanım sertifikası
Bu paket; LEED v4 BD+C Materials & Resources kredisi (MR 5,6,7), BREEAM Waste 01 kredisi ve ISO 14001 dış denetim dokümanı olarak kullanılır.
Yeşil yıkım kavramı
Sürdürülebilir yıkım yeşil bina yıkımı yazımızda detaylandırdık. Yeşil yıkım ilkeleri:
- Söküm öncesi malzeme envanteri (Pre-Demolition Audit)
- Yeniden kullanım hedefli ayrıştırma
- Tehlikeli atık önceden sökümü
- Su kullanımı minimum, toz kontrolü maksimum
- Düşük emisyonlu makine kullanımı (Stage V veya elektrikli)
- Geri kazanım oranı hedefi %85+
- Sertifikalı bertaraf zinciri
Yeşil yıkım, klasik yıkıma göre %8–15 daha pahalıdır; ancak müşterinin LEED puanı, marka değeri ve mevzuat uyumu üzerinden orta vadede pozitif geri dönüş sağlar.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye metal geri dönüşüm pazarı ne kadar büyük?
Türkiye 2025 yılında yaklaşık 33,5 milyon ton hurda demir-çelik geri dönüşümü gerçekleştirdi ve dünyanın en büyük hurda ithalatçısı konumunu korudu. İç pazardan toplanan hurda 9,2 milyon ton seviyesinde; geri kalan kısım ABD, Avrupa ve Rusya’dan ithal ediliyor.
EÇBS nedir, kimler kayıt yaptırmalıdır?
EÇBS, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın elektronik beyan sistemidir. Atık üretici, taşıyıcı, geçici depolama yapan ve bertaraf eden tüm tüzel kişiler kayıt yaptırmak zorundadır.
İnşaat ve yıkım atıkları (İYA) nedir?
İYA; inşaat, yenileme ve yıkım faaliyetlerinden çıkan beton, tuğla, ahşap, metal, plastik, asbest ve diğer karışık atıklardır. İYA Yönetimi Yönetmeliği kapsamında ayrıştırılarak geri kazanım veya bertaraf edilir.
Geri dönüşüm oranı raporlaması nasıl yapılır?
Tesisten çıkan toplam atık tonajı ile geri kazanılan metal, agrega, ahşap gibi malzemelerin oranı sertifikalı tartım kayıtları üzerinden hesaplanır. Sertifika sürdürülebilirlik raporlarında ve LEED puanlamasında kullanılır.
Yeşil yıkım nedir?
Yapı söküm sürecinde maksimum ayrıştırma, minimum karbon emisyonu, gürültü ve toz kontrolü, geri dönüşüm öncelikli atık planı uygulayan yaklaşımdır. LEED ve BREEAM gibi yeşil bina sertifika sistemlerinin sökümle ilgili madde gereklerini karşılar.
Çevre lisansı hangi faaliyetler için zorunludur?
Atık toplama-ayırma, tehlikeli/tehlikesiz atık depolama, geri kazanım, bertaraf, atık ön işlem, hafriyat döküm sahası gibi 2872 sayılı kanun ek-1 listesindeki tüm faaliyetler için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan lisans alınması zorunludur.
Karbon ayak izi geri dönüşümle nasıl azalır?
1 ton ikincil çelik üretimi, 1 ton birincil çelik üretimine göre ortalama 1,67 ton CO₂ tasarrufu sağlar. Geri dönüştürülen alüminyumda tasarruf çok daha yüksektir: ton başına 9 ton CO₂ ve %95 enerji.
Sıfır atık projesi nasıl entegre edilir?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında kurum içi atık ayrıştırma, geçici depolama alanı kurulumu ve EÇBS bildirimi yapılır. Sıfır Atık Belgesi alımı için lisanslı geri kazanım firmaları ile sözleşme zorunludur.
Ardasan Editörü Hakkında: Ardasan, lisanslı geri dönüşüm operasyonları ve sürdürülebilirlik raporlaması alanlarında 5 yılı aşkın deneyime sahiptir. Editörlük ekibimizde çevre mühendisi, sürdürülebilirlik uzmanı ve EÇBS sistem sorumlusu bulunur. Yayınladığımız istatistik ve süreç verileri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı açık verilerine ve kendi tesis kayıtlarımıza dayalıdır.
