Temel kazısı, bina ömrünün ilk metresinin atıldığı andır. Yanlış yapılmış bir temel kazısı ne pahalı çelik ne de kaliteli beton tarafından telafi edilemez. Bu rehberde derinlik sınıfları, zemin etüdü sonrası fiyat aralıkları, iksa kararlarının ne zaman zorunlu olduğu ve su çıkışında devreye giren drenaj sistemleri 2026 başı İstanbul rakamlarıyla anlatılıyor.
Temel Kazısının Üç Ana Türü
Türkiye’de temel kazıları teknik literatürde üç ana başlıkta ele alınır.
Yüzeysel Kazı (0-3 Metre)
Tek katlı yapılar, müstakil villalar, peyzaj temelleri ve hafif çelik yapılar için uygulanır. Şev açısı tipik olarak 1/1 oranındadır. Ekskavatörle hızlı ilerler, iksa gerekmez. m³ fiyatı 240-320 TL bandındadır.
Orta Derinlikli Kazı (3-6 Metre)
Bir veya iki bodrum katı olan konutlar, küçük ticari yapılar ve büyük villa kompleksleri bu sınıfa girer. Su çıkışı riski belirginleşir. Komşu yapı varsa iksa kararı verilir. m³ fiyatı 320-450 TL bandındadır.
Derin Kazı (6+ Metre)
Çok katlı rezidanslar, plaza projeleri, AVM altyapısı ve raylı sistem kazıları derin sınıfa girer. İksa zorunludur. Yeraltı suyu kontrolü, jeolojik etüt güncellemesi ve sürekli ölçüm gereklidir. m³ fiyatı 380-520 TL bandı ile başlar, kaya çıkışında 780 TL’ye uzanabilir. Beylikdüzü rezidans yıkım projemizde tam olarak bu segmentte 8,4 metre derin kazı uygulandı.
Zemin Etüdü ve Toprak Sınıfları
Kazı planının temeli zemin etüdü raporudur. Türkiye’de TS EN 1997 ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre üç ana zemin sınıfı tanımlanır.
A Sınıfı: Sert Kayalık Zemin
Granit, bazalt, sert kireç taşı içeren zeminler. Kazma maliyeti yüksektir, fakat temel taşıma kapasitesi mükemmeldir. Kompresörlü kırıcı veya patlatma yöntemi gerekebilir. m³ fiyatı 600-780 TL.
B Sınıfı: Sıkı Kohezyonsuz / Kohezyonlu Zemin
Sıkı çakıl, sıkı kum, sıkı kil. İstanbul Avrupa yakası bölgelerinin büyük bölümü bu sınıfa girer. Standart ekskavatör kazısı yeterlidir. m³ fiyatı 280-380 TL.
C Sınıfı: Gevşek / Yumuşak Zemin
Gevşek silt, yumuşak kil, dolgu zemin. Şev açısı sıkı tutulmalıdır. Su çıkışı riski yüksektir. İksa erken devreye girer. m³ fiyatı 340-450 TL.
Etüt Yapılmazsa Ne Olur?
Etütsüz kazıda çoğunlukla iki problem yaşanır: ya zemin tahmin edilenden zayıf çıkar ve kazı durur, ya da tahmin edilenden sert çıkar ve plan dışı kırıcı maliyeti doğar. Her iki durumda da proje gecikmesi gündeme gelir. İstanbul hafriyat hizmetleri rehberimizde zemin etüdü atlanan projelerin tipik hatalarını ele aldık.
Kazı Süreci Adım Adım
Adım 1: Saha Hazırlığı
- Çevre güvenlik bariyerleri kurulur
- Komşu yapı röntgeni alınır (mevcut çatlaklar fotoğraflanır)
- Yer altı altyapı tespiti yapılır (elektrik, su, doğalgaz, telekom)
- Saha içi yol planı çizilir
Adım 2: Yapı Denetim Koordinasyonu
4708 sayılı kanun gereği kazı kotu, şev açısı ve drenaj planı yapı denetim firmasınca onaylanır. Onay tutanağı olmadan ilk kürek vurulmaz. Bu adım aynı zamanda kazı miktarının resmi olarak kayda geçtiği aşamadır ve İBB hafriyat taşıma izni başvurusunun zorunlu evrakıdır.
Adım 3: Ekskavatör Seçimi ve Konumlandırma
Kazı hacmine göre Caterpillar 320-336-349, Komatsu PC290-PC360 veya Volvo EC300-EC380 sınıfı paletli ekskavatör konumlandırılır. Dar saha veya sınır çalışmalarında JCB 220X gibi kompakt modeller tercih edilir. Makine kiralama detayları için ekskavatör kiralama vs anahtar teslim hafriyat karşılaştırmamızı inceleyebilirsiniz.
Adım 4: Şevleme veya İksa Uygulaması
Komşu yapı uzaktaysa şevli kazı yapılır. Yakınsa fore kazık + ankraj iksa sistemi kurulur. İksa kazı öncesi kurulur, kazı buna paralel ilerler.
Adım 5: Kotlu Kazı ve Sürekli Ölçüm
Kazı kot kontrol noktaları belirlenir. Total station veya GPS jeodezik aletlerle kot ölçümleri günlük yapılır. Drenaj kanalları ilerleme ile paralel açılır.
Adım 6: Yükleme, Taşıma, Döküm
Kazılan toprak UATF düzenlenerek lisanslı kamyonlara yüklenir ve lisanslı döküm sahasına (Hadımköy, Selimpaşa, Çatalca veya Silivri) gönderilir.
Adım 7: Temel Kotu Hazırlığı
Kazı bitince temel kotu mıcırla seviyelendirilir, blokaj atılır, grobeton dökülür. Bu aşamadan sonra demir-çelik dönemi başlar.
İksa Sistemleri ve Karar Kriterleri
İksa, kazı çukurunun yan duvarlarının göçmesini önleyen mühendislik sistemidir.
Fore Kazık (Bored Pile) İksa
40-100 cm çapında, 12-30 metre boyunda yerinde dökme beton kazıklar. Komşu yapı sınırına 1,5 metreden yakın projelerde standart seçimdir. Ortalama maliyet 5.500-8.500 TL/metre.
Öngermeli Ankraj
Fore kazıkların arkasına 8-25 metre boyunda çelik halat ankrajı, beton enjeksiyonla zemin direnci artırılır. Derin kazılarda iksa yatay deplasmanı kontrol altında tutar. Ankraj başına 35.000-65.000 TL.
Berlin Tipi (Soldier Pile) İksa
H profil çelik kazıklar arasına ahşap veya beton panel yerleştirilen klasik sistemdir. Hızlı kurulur, daha ekonomiktir. Yer altı suyu olmayan zeminlerde tercih edilir.
Sheet Pile (Lamalı İksa)
Birbirine geçmeli çelik plakalar zemine çakılır. Su geçirmez özelliği vardır. Sahil bandı, dere yatağı yakını veya yer altı su seviyesi yüksek bölgelerde tercih edilir.
İksa Karar Kontrol Tablosu
| Durum | Önerilen İksa | Tahmini Maliyet Etkisi |
|---|---|---|
| Komşu yapı sınırına <1,5m | Fore kazık + ankraj | +%50 toplam kazı bütçesi |
| 5-8m derinlik, sıkı zemin | Berlin tipi | +%25 |
| 8m+ derinlik | Fore kazık + 2-3 sıra ankraj | +%70 |
| Yüksek yer altı suyu | Sheet pile | +%55 |
| 3-5m derinlik, çevre boş | İksasız şevli kazı | Baz fiyat |
Su Çıkışı ve Drenaj Yönetimi
İstanbul Avrupa yakasında özellikle Beylikdüzü, Avcılar ve Bahçeşehir bölgelerinde 4-6 metre kazıdan sonra yer altı suyu çıkışı sıkça yaşanır. Su yönetimi üç ana yöntemle yapılır.
1. Well-Point Sistemi (Derin Kuyu)
Kazı çevresine 6-12 metre derinlikte kuyu açılır, pompalarla su seviyesi düşürülür. Kazı boyunca sürekli çalışır. Günlük 8.000-15.000 TL operasyonel maliyet.
2. Açık Drenaj Kanalları
Kazı tabanında perimetre kanalları açılır, toplama çukurundan dalgıç pompayla su tahliye edilir. Maliyet düşüktür fakat ağır yağışlarda yetersiz kalır.
3. Enjeksiyon Bariyeri
Çimento veya kimyasal enjeksiyonla zemin geçirimsiz hale getirilir. Yüksek bütçe gerektirir, sadece kritik projelerde uygulanır.
2026 Q1 Fiyat Aralıkları
Aşağıdaki tablo İstanbul ortalama temel kazı fiyatlarıdır. Bölge, ulaşım ve döküm sahası mesafesi yüzde 10-20 sapma yaratabilir.
| Kazı Tipi | Derinlik | Birim Fiyat (TL/m³) |
|---|---|---|
| Yüzeysel, A-B zemin | 0-3m | 240-320 |
| Yüzeysel, C zemin | 0-3m | 280-360 |
| Orta derinlik, B zemin | 3-6m | 320-420 |
| Orta derinlik, su çıkışlı | 3-6m | 400-500 |
| Derin, B zemin | 6-10m | 380-480 |
| Derin, iksalı | 6-10m | 480-620 |
| Derin, kaya çıkışlı | 8m+ | 600-780 |
Fiyatlara dahil: kazı, yükleme, UATF, taşıma, döküm sahası kabul ücreti. Dahil değil: iksa kurulumu, drenaj sistemi, zemin etüdü, yapı denetim ücretleri.
Süre Tahmin Tablosu
| Kazı Hacmi | Tek Ekskavatör | İki Ekskavatör |
|---|---|---|
| 0-500 m³ | 3-5 gün | 2-3 gün |
| 500-1.500 m³ | 6-10 gün | 4-6 gün |
| 1.500-3.500 m³ | 10-16 gün | 6-10 gün |
| 3.500-8.000 m³ | 18-28 gün | 12-18 gün |
Tahminler 10 saat/gün operasyon ve ortalama 4-6 kamyon rotasyonu varsayar. İksa veya drenaj gerekli olduğunda süre yüzde 30-60 uzar.
Bölgesel İpuçları
Beylikdüzü’nde kil ağırlıklı zemin nedeniyle yüzeysel kazı hızı yüksek, fakat 5 metre sonra su çıkışı yaygındır. Esenyurt iç bölgelerde sıkı çakıl baskındır. Avcılar sahil bandında yumuşak zemin nedeniyle iksa kararı erken alınır. Bölge bazlı detaylar için Avrupa yakası yıkım ve hurda hizmetleri rehberimizi, Beylikdüzü için ise Beylikdüzü yıkım firmaları nasıl seçilir yazımızı okuyabilirsiniz. Hafriyat sürecinin bütünü için hafriyat hizmet sayfamız referanstır.
