Esenyurt’ta 4.800 m² alanlı bir tekstil fabrikasının çelik konstrüksiyon sökümünü 2024’te tamamladık. Bina 220 ton yapısal çelik içeriyordu. Söküm planlama 9 gün, fiili söküm 23 iş günü sürdü; 208 ton hurda satışa hazır halde çıktı, sıfır iş kazası, sıfır komşu şikayeti yaşandı. Aynı bina için ilk gelen iki teklif kaba mekanik yıkımı önermişti — bu yöntem hurda geri kazanımını %40 düşürecek, kesim maliyetini sıfırlasa bile fabrika sahibine net 1,9 milyon TL kayıp yaşatacaktı.
Çelik konstrüksiyon söküm, bina yıkımından farklı bir mühendislik disiplinidir. Yapı her bağlantısında yük taşıdığı için söküm sırası, kesim noktaları, vinç pozisyonu ve sapan açıları hesap işidir. Bu rehberde 2026 İstanbul’da uyguladığımız profesyonel çelik konstrüksiyon söküm protokolünü adım adım anlatıyoruz. Genel fabrika söküm süreci için fabrika söküm rehberi yazımıza, söküm sonrası hurda değerlendirmesi için fabrika söküm sonrası hurda değerlendirme yazımıza göz atın.
Çelik Konstrüksiyon Tipleri
Kafes Kiriş (Truss)
Üçgen şeklinde yapısal elemanlardan oluşan, geniş açıklıkları (8-30 m) kolon kullanmadan geçen yapılar. Endüstriyel hangar, depo, atölye, lojistik tesis çatı sistemlerinde yaygın. Modüler söküme çok uygundur; her açıklık birimi ayrı ayrı indirilebilir.
Portal Çerçeve (Kolon-Kiriş)
Düşey çelik kolonlar + yatay çelik kiriş sisteminden oluşur. 6-20 m açıklık. Otomotiv yan sanayi, gıda işleme, ilaç fabrikalarında kullanılır. Söküm tek parça veya parçalı yapılabilir.
Uzay Kafes (Space Frame)
Üç boyutlu kafes sistemi; geniş açıklık (40-100 m) ve karmaşık geometri. AVM, fuar alanı, spor tesisi gibi yerlerden çıkar. Söküm yüksek hassasiyet gerektirir; her bağlantı noktası kodlanır.
Çok Katlı Endüstriyel Çelik
Beton döşeme + çelik taşıyıcı kombine yapılar. Söküm sırasında döşeme ve çelik birlikte değerlendirilir; karma yöntem uygulanır.
Söküm Öncesi Statik Analiz
Neden Zorunlu?
Çelik konstrüksiyonun her bağlantısı (bulonlu, kaynaklı, perçinli) tasarımda hesaplanmış bir yükü taşır. Söküm sırasında yanlış elemanı önce kesmek kaskad çökme yaratır. 2018’de Ankara’da bir hangar sökümünde yanlış sıra ile yapılan kesim 3 işçinin hayatını kaybetmesine neden oldu.
Analiz Adımları
- Mevcut projenin temini — yapım dosyası, statik hesap, detay paftalar
- Saha ölçüm — proje ile saha eşleşmesinin doğrulanması (eski projelerde değişiklik olabilir)
- Bağlantı muayenesi — kaynak ve bulonların korozyon, çatlak durumu
- Söküm sırası hesaplanması — yük dengesi ve geçici stabilite analizi
- Sökme sırası numaralandırması — her elemana tek tek numara verilir, çizimde işaretlenir
İnşaat mühendisleri odası TMMOB sicilli mühendis tarafından imzalı statik söküm raporu zorunludur.
Söküm Yöntemleri Karşılaştırması
Oksijen Kesme (Oxy-Fuel Cutting)
En yaygın yöntem. 25 mm üzeri kalın çelik için ideal. Oksijen + asetilen veya oksijen + propan karışımı. Avantajlar:
- Hızlı (50-150 mm/dakika)
- Mobil donanım
- Düşük maliyet
- Kalın kesimde ekonomik
Dezavantajlar:
- Kesim kenarında ısı etkisi (HAZ)
- Paslanmaz/alüminyumda çalışmaz
Plazma Kesme
İyonize gaz akımıyla kesim. 1-50 mm çelik, paslanmaz, alüminyum için uygundur. Daha temiz kesim, daha az ısı etkisi. Söküm sahasında nadir kullanılır (jeneratör + kompresor + ekipman taşıma).
Hidrolik Makas (Shears)
Eskavatöre takılan makaslar çelik konstrüksiyonu kesmeden parçalar. Hızlıdır ama:
- Hurda parça boyu kontrolsüz
- Saf parçayı bükerek deforme eder, hurda fiyatını %15-25 düşürür
- Demir-çelik geri dönüşüm fabrikası bükük profil için iskonto uygular
Genelde yıkım odaklı, hurda değerlendirme önceliği olmayan projelerde kullanılır.
Vinçle Komple İndirme
Tek parça çerçeveyi sökmeden vinçle alıp taşımak. 5-25 ton parça için uygundur. Avantaj: parça hurda kalitesi maksimum, montaj için tekrar kullanılabilir. Dezavantaj: yüksek mobil vinç maliyeti (günlük 8.500-25.000 TL).
Vinç ve Sapan Operasyonu
Vinç Seçimi
| Parça Ağırlığı | Vinç Tipi | Bom Uzunluğu |
|---|---|---|
| 1-5 ton | Mobil kamyon vinci | 12-22 m |
| 5-15 ton | Mobil teleskopik vinç | 25-45 m |
| 15-50 ton | Endüstriyel mobil vinç | 50-80 m |
| 50+ ton | Paletli vinç / Çoklu vinç | 80-150 m |
Sertifikalar
6331 sayılı İSG Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca:
- Vinç operatörü: MEB onaylı operatör belgesi
- Sapancı: sapancı belgesi
- Vinç periyodik muayene: yıllık (mühendis imzalı)
- Sapanlar: TS EN 13414 (zincir), TS EN 1492 (tekstil), TS EN 13411 (çelik halat) uygunluk
Yük Hesabı
Sapan açısı yatayla 30° altına düştüğünde sapan üzerindeki yük katlanır. 60° altında çalışma yasaktır. Her sapan etiketinde SWL (Safe Working Load) yazar; aşılmamalıdır.
Adım Adım Söküm Protokolü
Hafta 1: Hazırlık
- Statik analiz raporu tamamlanır
- İSG dosyası, sigorta poliçesi, ruhsat işlemleri
- Saha çevresi güvenlik perdesi
- Vinç ve makine konumlandırma planı
- Kesim ekipleri ve sapancıların oryantasyonu
Hafta 2: Çatı Kaplaması Sökümü
- Trapez sac veya sandviç panel sökümü (üstten, vinçle)
- Mineral yün izolasyon paketleme
- Yağmur olukları, akış sistemi
- Yan cephe kaplamaları
Hafta 3-4: Kafes/Çerçeve Sökümü
- Çatı aşıklarının (purlin) sökümü
- Kafes/çerçeve birim birim sökme (numara sırasıyla)
- Vinçle indirme + zemin destek alanına yerleştirme
Hafta 5: Kolon Sökümü
- Yatay birleşim noktalarından kesim
- Kolon birim birim devirme veya vinçle indirme
- Anchor bolt sökümü (vinçle çekerek)
Hafta 6: Temizlik ve Hurda Ayrıştırma
- Sahada hurda sınıflandırma (kalın profil, ince profil, sac, kablo, paslanmaz)
- Tartım ve nakliye
- Beton temel kazma (gerekirse)
Hurda Değerlendirme Oranı
Geri Kazanım Yüzdeleri
| Eleman | Geri Kazanım % |
|---|---|
| Yapısal çelik (kolon, kiriş) | 94-97 |
| Aşık ve diyagonal bağlantı | 90-94 |
| Çatı sacı (trapez) | 88-92 |
| Sandviç panel (yeniden satış) | 60-75 |
| Bulonlar | 78-85 |
Hurda Fiyat Tahmini (2026)
| Sınıf | TL/kg |
|---|---|
| Temiz yapısal çelik (≥4 mm) | 16,80-18,40 |
| Çatı trapez sac | 12,40-14,20 |
| Sandviç panel (ikinci el) | 380-720 (m²) |
| Bulon karışık | 13,80-15,40 |
| Paslanmaz aksesuar (varsa) | 78-92 |
Detaylı hurda fiyatlandırma için hurda demir cinsleri yazımıza bakın. Vakaları görmek için Esenyurt tekstil fabrika söküm projemizi inceleyin.
Tipik Söküm Maliyeti (220 Ton Çelik Konstrüksiyon)
Brüt Giderler
| Kalem | Tutar (TL) |
|---|---|
| Söküm işçilik (220 ton × 6.500) | 1.430.000 |
| Vinç kiralama (15 gün × 18.000) | 270.000 |
| Oksijen + asetilen sarfiyatı | 95.000 |
| Sapancı + operatör belge ücretleri | 38.000 |
| Sigorta + statik + ruhsat | 195.000 |
| Çevre + İSG | 78.000 |
| Hafriyat (gerekirse) | 142.000 |
| Toplam brüt | 2.248.000 |
Hurda Geri Kazanım
| Hurda | Miktar | Birim | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|
| Yapısal çelik | 198 ton | 17.500 | 3.465.000 |
| Trapez sac | 12 ton | 13.200 | 158.400 |
| Sandviç panel | 1.200 m² | 540 | 648.000 |
| Diğer | 8 ton | 14.500 | 116.000 |
| Toplam geri kazanım | — | — | 4.387.400 |
Net Sonuç
Brüt maliyet 2.248.000 TL, geri kazanım 4.387.400 TL. Mülk sahibine net 2.139.400 TL gelir kalır.
Söküm Sırasında Sık Karşılaşılan Sorunlar
Korozyon Kaynaklı Beklenmedik Bağlantı Kopmaları
Saha açık çelik yapılarda 10+ yıl korozyon bağlantı dayanımını %30-40 düşürebilir. Sökümün ilk gününde darbeli yük testi yapılmamalı; statik denge bozulur.
Eski Asbest Kaplama
1990 öncesi çelik yapılarda yangın yalıtımı amaçlı asbest spray kullanılmış olabilir. Tespit edilirse Asbest Yönetmeliği uyarınca lisanslı söküm zorunlu, ek 2-4 hafta gecikme.
Galvaniz Kaplama Tozu
Galvanizli profil oksijen kesimi sırasında çinko oksit açığa çıkarır. Solunum maskesi (P3) ve havalandırma zorunludur.
İstanbul’da fabrika sökümü hizmetimiz çelik konstrüksiyon dahil tüm endüstriyel yapı sökümünde sertifikalı ekip ve mühendis kontrolü sağlar. Söküm sonrası hurda alımı hurda alımı hizmetimizle entegre yürütülür. Bölgesel hizmet için Esenyurt, Beylikdüzü, Bağcılar ilçe sayfalarımıza göz atın.
SSS: Çelik Konstrüksiyon Söküm Hakkında
Çelik konstrüksiyon söküm fiyatı ne kadar?
2026 İstanbul ortalaması ton başına 4.500-8.500 TL söküm işçilik bedelidir. Hurda geri kazanım net maliyeti %55-75 düşürür.
Oksijen kesme yerine plazma kesme tercih edilebilir mi?
Evet. 25 mm üzeri kalın çelik için oksijen, 25 mm altı veya paslanmaz için plazma uygundur. Sahada genelde oksijen tercih edilir.
Vinçle parça indirme için hangi sertifikalar gerekir?
MEB onaylı vinç operatör belgesi, sapancı belgesi, vinç yıllık periyodik muayene raporu ve sapan setleri için TS EN 13414 uygunluk belgesi zorunludur.
Kafes kiriş söküm vs portal çerçeve söküm farkı nedir?
Kafes kiriş 8-30 m açıklıkta hafiftir ve modüler sökülebilir. Portal çerçeve birleşik yapıdır, vinçle bütün halde indirilebilir. Maliyet kafes %15-25 daha düşük.
Çelik konstrüksiyon sökümünden ne kadar hurda çıkar?
Genelde %92-96 oranında yapısal çelik geri kazanılır. 100 ton kuru ağırlık çelik konstrüksiyondan 92-96 ton hurda satışa hazır çıkar.
Söküm öncesi statik analiz neden zorunlu?
Çelik konstrüksiyonun her bağlantısı yük taşır. Yanlış sırada söküm tüm yapının dengesini bozar; can kaybı ve komşu hasarı riski oluşur.
Söküm sırasında çatı kaplaması ne olur?
Sandviç panel, trapez sac, mineral yün gibi kaplamalar önce demonte edilir. Sandviç panellerin %60-75’i yeniden satılabilir; trapez sac DKP hurda olarak değerlendirilir.
